|
|
Göktürkler:
GÖKTÜRKLERÎN MENŞEÎ HAKKINDA İLK BİLGİLER
Asya'da Büyük Hun
împaratorluğu'ndan sonra Türklerin ikinci büyük imparatorluk olarak
kurduğu Göktürk Devleti, "Türk" sözünü ilk defa resmî devlet adı
olarak alan Türk devletidir. Göktürkler, çok az bir Türk kütlesi
dışında Orta Asya'da yaşayan bütün Türkleri birleştirerek devlet
çatısı altına almışlardır.
Devletin yıkılmasından
sonra, dört bir tarafa yayılan Türk boyları, gittikleri yerlere Türk
adını ve Göktürklerin idarî, siyasî, askerî ve ekonomik
geleneklerini taşımışlardır. Göktürk döneminde gelişen Türkçe de,
sonradan Orta Asya, Türkistan, Maveraünnehir, Kuzey Hindistan, İran,
Anadolu, Irak, Suriye ve Balkanları etkisi altına almıştır.
Göktürk çağında (VI. -
IX. asırlar) Orta Asya'da Töles, Tarduş, Uygur, On-Oklar (Karluk ve
Türgişler), Kırgız, Oğuz gibi Türk boyları ile Kitan, Tatabı,
Dokuz-Tatar, Otuz-Tatar gibi Türk-Moğol soyundan kavimler ve nihayet
Türklerle karışmış bulunan Basmıllar yaşıyorlardı.
Yaratılış ve türeyiş
efsane ve destanlarına göre Göktürkler Mete Hunlarından gelmektedir.
Destanlarda görülen dişi bir bozkurt (aşina)tan türeme ve bozkurtun
rehberliğinde yeni yurtlara göç etme şeklindeki inanışlar, Asya
Hunları ve Göktürklerde aynıdır.
Destanlarda belirtilen
tarihî olaylar, Çin'in kuzeyinde kurulan Kuzey Liang Hun Devleti'nin
Tabgaçlar tarafından yıkılışına uygun düşmektedir. Buradan kaçan 500
kişilik bir Türk zümresi Juan- Juanlara (Avarlar) sığınmış ve sonra
Altay Dağları'nın eteklerine yerleşmişlerdir. Güney Hun
Devleti'ndeki hanedan üyeleri ile Mete'nin de içinden çıktığı "Tu-ku"
ailesine bağlanan bu zümre Göktürklerin atalarıdır.
Göktürkler tarih
sahnesine çıktıkları anlarda Altay Dağları'nın doğu eteklerinde
geleneksel sanatları "demircilikle uğraşıyorlar ve Juan-Juanlar
(Avarlar)a silâh üretiyorlardı. Juan-Juanlara federatif bir şekilde
bağlı olan Göktürklerin bilinen ilk şahsiyeti, devletin kurucusu
olan Bumin'in dedesi Tuvu idi. Büyük Yabgu unvanını taşıyan Tuvu'nun
oğlu "Şad" olarak anılmaktaydı.
|
